Şema terapi; kişinin çocukluk ve yaşam deneyimleriyle şekillenen derin duygu, düşünce ve ilişki örüntülerini anlamaya yönelik bütüncül bir psikoterapi yaklaşımıdır.
Bazı yaşantılar zaman içerisinde kişinin kendisi, diğer insanlar ve dünya ile ilgili temel inançlar geliştirmesine neden olabilir.
Şema terapi sürecinde amaç; kişinin tekrar eden yaşam örüntülerini, duygusal ihtiyaçlarını ve kendisini zorlayan temel inançlarını fark ederek daha sağlıklı baş etme yolları geliştirebilmesine yardımcı olmaktır.
Şema Nedir?
Şemalar; kişinin yaşam boyunca geliştirdiği, kendisi ve diğer insanlarla ilgili derin duygu ve düşünce kalıplarıdır. Bu örüntüler çoğu zaman:
- çocukluk deneyimleri,
- ebeveyn ilişkileri,
- travmatik yaşantılar,
- duygusal ihtiyaçların karşılanmaması
gibi süreçlerle şekillenebilir. Şemalar bazen kişiyi korumaya çalışırken, yetişkin yaşamında ilişkilerde ve duygusal süreçlerde zorlanmalara neden olabilir.
Hangi Konularda Kullanılır?
- tekrar eden ilişki problemleri
- yoğun terk edilme korkusu
- değersizlik hisleri
- onay arayıcılık
- sınır koyma problemleri
- yalnızlık hissi
- öfke problemleri
- duygusal iniş çıkışlar
- bağlanma sorunları
- kronik kaygı
- kişilik örüntüleri
- çocukluk travmaları
Ayrıca kişinin neden benzer ilişkileri tekrar yaşadığını, neden kendisini sürekli eleştirdiğini, neden bazı duygular karşısında yoğun zorlandığını anlamasına yardımcı olabilir.
Temel Duygusal İhtiyaçlar
Şema terapiye göre her bireyin:
- güvenli bağ kurma,
- kabul görme,
- değerli hissetme,
- sınır geliştirme,
- duygularını ifade edebilme,
- özerklik geliştirme
gibi temel duygusal ihtiyaçları vardır.
Bu ihtiyaçların yeterince karşılanmaması bazı şemaların gelişmesine katkıda bulunabilir. Terapi sürecinde kişinin hem geçmiş yaşantıları hem de bugünkü ilişkileri bu çerçevede değerlendirilir.
Süreç Nasıl İlerler?
İlk görüşmelerde kişinin yaşam öyküsü, ilişki örüntüleri, çocukluk deneyimleri, tekrar eden problemleri ve yoğun duygusal tetiklenmeleri değerlendirilir.
Süreç içerisinde:
- farkındalık çalışmaları,
- bilişsel müdahaleler,
- duygu odaklı teknikler,
- imgeleme çalışmaları,
- ilişki örüntülerini ele alan uygulamalar
kullanılabilir.
Bilimsel Bulgular
Şema terapi; özellikle uzun süredir devam eden duygu, düşünce ve ilişki örüntülerini anlamaya yönelik etkinliği araştırılmış psikoterapi yaklaşımlarından biridir (Young, Klosko & Weishaar, 2003).
Araştırmalar; şema terapinin kişinin tekrar eden ilişki döngülerini fark etmesine, yoğun duygusal tepkilerini anlamlandırabilmesine, özşefkat geliştirebilmesine ve daha sağlıklı baş etme becerileri oluşturabilmesine katkı sağlayabileceğini göstermektedir (Farrell & Shaw, 2012).