Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT); kişinin duygu, düşünce ve davranışları arasındaki ilişkiyi anlamaya yönelik, bilimsel temelli bir psikoterapi yaklaşımıdır.
BDT'ye göre yaşadığımız olayların kendisinden çok, bu olayları nasıl yorumladığımız duygusal tepkilerimizi ve davranışlarımızı etkileyebilir.
BDT sürecinde amaç; kişinin yaşamını zorlaştıran düşünce ve davranış örüntülerini fark etmesine, bunları değerlendirmesine ve daha işlevsel baş etme yolları geliştirebilmesine yardımcı olmaktır.
BDT aktif ve yapılandırılmış bir terapi yaklaşımıdır. Terapist ve danışan süreç boyunca birlikte çalışır. Kişinin yalnızca terapi odasında değil, günlük yaşamında da daha işlevsel baş etme becerileri geliştirebilmesi hedeflenmektedir.
Hangi Durumlarda Etkilidir?
- Kaygı bozuklukları
- Panik atak
- Sosyal kaygı
- Obsesif düşünceler
- Depresif duygu durum
- Travma sonrası zorlanmalar
- Özgüven sorunları
- Stres yönetimi
- Öfke kontrolü
- Tükenmişlik
- İlişki problemleri
- Erteleme davranışı
- Duygu düzenleme güçlükleri
- Performans kaygısı
- Sağlık kaygısı
Temel İlkeleri
Düşünce – Duygu – Davranış İlişkisi
BDT'ye göre düşüncelerimiz, duygularımızı ve davranışlarımızı etkileyebilir. Günlük yaşamda çoğu zaman fark etmeden zihnimizden geçen hızlı düşünceler vardır. Bu düşünceler bazen gerçekçi olmayan, aşırı olumsuz veya katı yorumlar içerebilir.
BDT sürecinde kişinin otomatik düşüncelerini fark etmesi ve değerlendirmesi üzerinde çalışılır.
Kaçınma, erteleme, aşırı kontrol ya da güvence arama gibi davranışlar kısa vadede rahatlatıcı görünse de uzun vadede psikolojik zorlanmaları sürdürebilir. Bu nedenle BDT yalnızca düşünceler üzerine değil; davranış örüntüleri üzerine de çalışır.
Süreç Nasıl İlerler?
İlk görüşmelerde yaşanan zorlanmalar, düşünce kalıpları, duygusal tepkiler, davranış örüntüleri, yaşam öyküsü ve günlük yaşam üzerindeki etkiler ele alınır.
Süreç içerisinde otomatik düşünceler, temel inançlar, bilişsel çarpıtmalar, kaçınma davranışları ve duygu düzenleme becerileri üzerinde çalışılır.
Bazı durumlarda terapi sürecinde:
- düşünce kayıtları,
- davranış deneyleri,
- duygu takibi,
- farkındalık çalışmaları
gibi uygulamalar önerilebilir.
Güçlü Yanları
Bilimsel Temelli: BDT; etkinliği çok sayıda bilimsel çalışma ile desteklenen terapi yöntemlerinden biridir.
Yapılandırılmış ve Hedef Odaklı: Terapi sürecinde hedeflerin belirlenmesi ve somut ilerleme alanlarının takip edilmesi birçok kişi için süreci daha anlaşılır hale getirebilir.
Günlük Yaşama Uygulanabilir: BDT yalnızca farkındalık geliştirmeyi değil; kişinin günlük yaşamında kullanabileceği beceriler geliştirmesini de hedefler.
Bilimsel Bulgular
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), günümüzde etkinliği en fazla araştırılmış psikoterapi yaklaşımlarından biridir. Özellikle kaygı bozuklukları, depresyon, obsesif kompulsif bozukluk, travma sonrası stres belirtileri ve stresle ilişkili psikolojik zorlanmalar üzerinde etkili olduğuna dair çok sayıda bilimsel çalışma bulunmaktadır.
Amerikan Psikoloji Birliği (APA) ve İngiltere Ulusal Sağlık ve Klinik Mükemmellik Enstitüsü (NICE) gibi uluslararası kuruluşlar; birçok psikolojik problem alanında BDT'yi bilimsel olarak desteklenen terapi yöntemleri arasında göstermektedir.